Tuesday, 26 January 2016

Watak Tokoh Dikenali dari 9 Macam Cara

Cara mengenali watak tokoh dalam cerpen atau novel ada 9 macam, yaitu:
1.      Nama yang dipilih pengarang
2.      Cakapan antar tokoh
3.      Gambaran pikiran tokoh
4.      Pelukisan perasaan tokoh
5.      Perbuatan tokoh
6.      Sikap tokoh
7.      Pandangan pihak lain terhadap tokoh
8.      Pelukisan fisik tokoh
9.   Pelukisan latar

Kata Benda Turunan

Kata Benda Turunan
Kata benda turunan adalah kata benda yang diturunkan dari kata selain kata benda dengan cara memberi imbuhan.

Contoh: Kerentanan itu dipengaruhi oleh beberapa faktor, diantaranya karena obesitas setelah melahirkan.

Kata bercetak miring dalam kalimat tersebut termasuk kata benda turunan, karena kata tersebut diturunkan dari kata lain dengan cara memberi imbuhan. Kata tersebut berasal dari kata rentan (kata sifat) dan kerentanan (kata benda).

Sunday, 24 January 2016

Makna Aksara Jawa

Aksara Jawa jumlahnya ada 20, setiap hurufnya memiliki makna sendiri-sendiri. berikut ini saya coba uraikan makna Aksara Jawa tersebut. Semoga bermanfaat.
Makna Aksara Jawa
HA = Hana hurip wening suci (Adanya hidup adalah kehendak yang Maha Suci)
NA = Nur candra, gaib candra, warsitaning candara (Harapan manusia hanya selalu ke sinar Ilahi)
CA = Cipta wening, cipta mandulu, cipta dadi (Satu arah dan tujuan pada Yang Maha Tunggal)
RA = Rasaingsun handulusi (Rasa cinta sejati muncul dari cinta kasih nurani)
KA = Karsaningsun memayuhayuning bawana (Hasrat diarahkan untuk kesejahteraan alam)
DA = Dumadining dzat kang tanpa winangena (Menerima hidup apa adanya)
TA = Tatas, tutus, titis, titi lan wibawa (mendasar, totalitas, satu visi, ketelitian dalam memandang hidup)
SA = Sifat ingsun handulu sifatullah (Membentuk kasih sayang seperti kasih Tuhan)
WA = Wujud hana tan kena kinira (Ilmu manusia hanya terbatas namun bisa juga tanpa batas)
LA = Lir handaya paseban jati (Mengalirkan hidup semata pada tuntunan Ilahi)
PA = Papan kang tanpa kiblat (Hakekat Allah yang ada di segala arah)
DhA = Dhuwur wekasane endek wiwitane (untuk bisa di atas tentu dimulai dari dasar)
JA = Jumbuhing kawula lan Gusti (Selalu berusaha menyatu—memahami-- kehendakNya)
YA = Yakin marang samubarang tumindak kang dumadi (Yakin atas titah /kodrat Ilahi)
NYA = Nyata tanpa mata, ngerti tanpa diuruki (Memahami kodrat kehidupan)
MA = Madep mantep manembah mring Ilahi (Yakin - mantap dalam menyembah Ilahi)
GA = Guru sejati sing muruki (Belajar pada guru sejati)
BA = Bayu sejati kang andalani (Menyelaraskan diri pada gerak alam)
THA = Tukul saka niat (Sesuatu harus tumbuh dari niat)
NGA = Ngracut busananing manungsa (Melepaskan egoisme pribadi-manusia)

Wednesday, 30 December 2015

Cerita Rakyat "Mula Bukake Jeneng Baturraden"

Cerita Rakyat "Mula Bukake Jeneng Baturraden"

Mula Bukake Jeneng Baturraden

Ing wewengkon arah ngulon saka Baturraden, atusan tahun kepungkur ana kadipaten jenenge Kutaliman, saiki dadi jeneng desa ing wilayah kecamatan Kedungbanteng, adohe udakara 10 kilometer mengulon saka Baturraden.
Kadipaten Kutaliman diprentah dening sang Adipati kang nduweni kesenengan ngingu gajah lan jaran, mulane kadipaten dijenengi Kutaliman, asale saka tembung kutha tegese kota, liman tegese gajah. Sang Adipati migunakake kewan gajah lan kewan jaran minangka titihan kanggo tindakan ing wewengkon Kadipaten Kutaliman rikala samana.
Sang Adipati kagungan abdi kinasih kang pakaryane ngopeni jaran titihane sang Adipati jenenge Jaka Gamel, diarani Gamel iku saben dinane ngopeni jaran. Jaka Gamel iku nom-noman kang bagus rupane dedeg piadege pideksa, lan sregep nindakake pakaryan mulane tansah dieman dening sang Adipati.
Adipati Kutaliman uga kagungan putra-putri kang sulistya ing rupa arane Dewi Nawangsih. Dewi Nawangsih suwening suwe duwe sesambungan tresna karo Jaka Gamel, wusanane sang putri nganti anggarbeni utawa mbobot, Sang Adipati priksa sesambungan katresnane Dewi Nawangsih karo Jaka Gamel kang nganti ngandhut mau dadi lingsem. Sang Adipati banjur duka lan nundhung lunga saka Kadipaten Kutaliman.
Dewi Nawangsih lan Jaka Gamel sawise katundhung sakloron mlaku tumuju arah mengetan yaiku ing sisih kidul ereng-ereng Gunung Slamet, saparan-paran tindake sakloron nandhang sedhih, nelangsa, lan nganti kesel salirane, mula Dewi Nawangsih nganti ora kuwat maneh rikala nyabrang kali, kanthi mlaku mbrangkang Dewi Nawangsih bisa nyabrang kali, mulane kanggo pepenget kali iku diarani Kali Kesur.
Maju dina kandhutane Dewi Nawangsih tambah gedhe mula banjur manggon utawa mapan ana ing sawijining Desa. Ing Desa iku Dewi Nawangsih nglairake jabang bayi mijil kakung, mula papan panggonan mau diarani Kaliputra. Sawise nglairake Dewi Nawangsih saya tresna marang putra lan bojone nanging amarga Dewi Nawangsih minangka putra Adipati sing kulina urip kepenak lan sarwa ana bareng uripe saiki kalunta-lunta nandhang sangsara saanak bojone, banjur nduweni penggalih kang ora semesthine ditindakake.
Ing sawijining wengi rikala anak bojone turu kepati, Dewi Nawangsih pamitan karo ngekep putrane kanthi kebak rasa tresna sarta ngaras astane Jaka Gamel kanthi lirih ngendika, “Apuranen ya Kakang, aku ora sanggup urip sengsara kaya saiki. Aku titip anakku marang panjenengan ya Kang.” Sawise pamitan Dewi Nawangsih ninggalake garwa lan putrane.
Papan panggonan kanggo uripe Jaka Gamel karo Dewi Nawangsih nau dijenengi Baturraden. Tembung Baturraden saka tembung Batur lan Raden, Batur tegese Abdi, Raden tegese keturunan ningrat. Panulisane kang bener Baturraden manut ing crita legenda.

Cerita Rakyat Bahasa Jawa "Asal Mulane Jeneng Banyumas"

Crita rakyat yaiku asil karya sastra crita turun temurun kang dianggep nduweni gegayutan karo papan panggonan, masyarakat, utawa kahanan ing sakiwa tengene.

Asal Mulane Jeneng Banyumas

Asal Mulane Jeneng Banyumas
Dipuncariyosaken Adipati Wirasaba VI, ingkang jumeneng Adipati Warga Utama I, anggenipun mrentah kawula ing kadipaten Wirasaba kanthi wicaksana, anggenipun nindakaken peprentahan ndadosaken para kawula/ rakyat ing Kadipaten Wirasaba gesang rukun, gemah ripah loh jinawi.
Sasedanipun Adipati Warga Utama I, kalenggahan Adipati dipungantos Raden Bagus Mangun utawi Raden Jaka Kaiman lan dipunparingi gelar Adipati Warga Utama II, lajeng Kadipaten Wirasaba dipunperang dados sekawan dhaerah, pramila Adipati Warga Utama II ugi dipunwastani Adipati Mrapat.
Dipuncariyosaken Adipati Mrapat angsal wangsit supados mbangun kadipaten ing palemahan kilen dusun Kejawar sacelakipun Kali Pasinggangan. Ing dhusun punika wonten wit-witan ingkang aranipun wit tembagan kados emas, salajengipun Adipati Mrapat saha para kawula sami sengkud damel papan punjering paprentagan.
Nalika para kawula sami sengkud ndamel papan punjering paprentahan, wonten kajeng ageng kendhang ing lepen Serayu ingkang naminipun kayu emas saking tlatah Karang Jambu Kecamatan Kejobong Kawedanan Bukateja Kadipaten Purbalingga. Kajeng punika ngantos dumugi papan ingkang dipunbangun dados punjering paprentahan, pramila Adipati Mrapat tenyuh lajeng kayu emas punika dipunpundhut dipundadosaken kangge saka guru Bale Si Panji. Amargi saking kajeng emas lan kendhang ing lepen wau dados punjering peprentahan dipunparingi nami “Banyumas”.

Dangu anggenipun mrentah dados Adipati ing Kadipaten Banyumas, Adipati Mrapat utawa Raden Jaka Kaiman, sesampunipun seda dipunsarekaken wonten ing makam dhawuhan lajeng peprentahan dipunterasaken dening katurunanipun Raden Jaka Kaiman.

Cerita Pengalaman Berbahasa Jawa "Sampo Ora Metu Umpruke"

Sampo Ora Metu Umpruke
Esuk kuwe biyungku resik-resik pekarangan umah. Mbeduli suket, nyapu , nganti ngobong runtah. Diterusna mreteli carang pring dikumpulna njuran digawa bali nggo agan suluh. Merga gole nyambut gawe kawit esuk, biyungku dadi kemringet, mongsang=mangsing kepengin siram, banjur mlebu ngumah. Sewise ngunjuk wedang teh terus mlebu senthonge Titin, njukut sampo. Niyate biyungku arep siram wuwung, kramas.
Tekan kamar mandi banjur byar-byur sirahe digrujug banyu. Wadhah sampo disuwek, isine dikosod-kosodna rambut gesrak-gesruk, ujare biyungku kon supayane rambute bersih, dadi seger. Ningen biyungku malah bingung merga sampone ora metu umpruke. Apa jalaran gole nganggo sampo kurang akeh, apa merga sampone wis kedaluwarsa. Akhire merga ora metu umpruke, biyungku banjur kramas nganggo sabun dulit.
Rampung siram, biyungku mlebu ngumah arep ganti ageman. Ning jebule wis ditunggu nang mbekayu Saminah, tanggane. Biyungku crita lemona nembe bae adus wuwung kramas nganggo sampo ning ora metu umpruke.
“Sam ... jajal kiye dideleng, kiye sampo apa deneng sewadhah nggo kramas koh ora metu umpruke acan?” Mbekayu Saminah nampani wadhah sampo sekang biyungku, dideleng, diileng-ileng, dimatna. Ning dhasar mbekayu Saminah ya ora teyeng maca dadi bekah-bekuh ora genah.
“Duka napa niki, Yang. Kadose niki tah onten gambare lemud ...”! Yu Sam angger ngundang maring biyungku sambate Eyang.
“Oalah ... jebule kiye udu sampo ...!”
Biyungku karo Yu Sam padha gemuyu bareng ngerti sing nggo kramas kuwe cempuleke obat nyamuk sasetan.

Kapekik saka : ANCAS No 25/ 2012

Cerita Pengalaman Berbahasa Jawa "Didukani Malah Olih Rejeki"

Didukani Malah Olih Rejeki
Kedadeyan kiye ora bakal bisa tek lalekna merga wis gawe atiku trataban, jantungku dheg-dhegan sekang rasa wedi lan maras, nanging akhire dadi bungah sebab olih kebegjan. Bab kiye ana gandhengane karo Bu Guru Matematika sing kawentar galak lan judhes. Jane wonge ayu tur esih enom, nanging merga galak lan judhes kabeh muride padha wedi, kalebu aku.
Pas jam pelajaran dina Senen, Bu Guru nganakna ulangan Aritmatika dadakan. Mesthi bae muride padha protes, merga rumangsa ora siap. “Pokoke kiye ulangan Aritmatika, sapa sing kewenangan ngepek, buku lan kertas ulangane tek suwek”, ancamane Bu Guru. Mesthi bae ora ana sing wani cemuwit utawa tolah-toleh. Aku sing kondhang jagian matematika lan fisika dijamin ora ngepek tur rampung dhisit dhewek. Nalika kanca-kanca isih mumet mikir soal, aku wis ngurus acara liya sinau bahasa Inggris mergane mengko ya arep ulangan. Ngerteni aku glibat-glibet mbukak buku, Bu Guru langsung marani aku, nyewek buku lan kertas ulanganku. “Kowe apa ora ngerti peraturane, ora kena ngepek”, ngendikane karo week week, kertas ulangan disewek dadi loro.
Sanalika kuwe atiku trataban lan jantungku dheg-dhegan merga wedi, nanging banjur tek wanek-wanekna matur, “Bu, panjenengan pirsani rumiyin, ulangan kula sampun rampung kawit wau, kula niki badhe sinau bahasa Inggris amargi mangke badhe ulangan”. Aku karo nuduhake buku bahasa Inggris sing lambare disuwek separo.
“Wah apa iya ya? Ya mengko jam istirahat ngadhep aku nang ruang guru”, wangsulane Bu Guru ora sida nesu karo aku. Akhire Bu Guru njaluk pangapura lan maringi dhuwit aku supaya tuku buku bahasa Inggris sing anyar. Dene ulanganku sing kebanjur disewek dianggep bener kabeh alias olih biji sepuluh. Apa tumon, didukani malah olih rejeki.

Kapekik saka: Panjebar Semangat No 34/2009